Wie van jullie is er eind vorig jaar voor gaan zitten om zorgverzekeraars te vergelijken? Waarschijnlijk schieten de handen niet massaal in de lucht als ik deze vraag in de groep zou gooien. Ik heb het wel gedaan, zij het met een fikse dosis tegenzin. Het is fijn om iets te kiezen te hebben, maar het idee om een zorgverzekering, een nieuw internetabonnement of een andere energieleverancier te gaan zoeken, zal weinigen in vuur en vlam zetten.
Veel keus maakt gelukkig
Consumenten kunnen kiezen uit een haast oneindig aanbod van voedings- en verzorgingsproducten en tientallen televisiekanalen. En, mocht je je singleleven beu zijn, dan ben je letterlijk één muisklik verwijderd van duizenden potentiële partners. De vrije markt is goed voor de consument. De vrije markt zorgt voor concurrentie en meer concurrentie leidt tot hogere kwaliteit én lagere prijzen. De consument heeft maar te kiezen en deze is daardoor vrijer, ergo gelukkiger. De gelovigen die deze theorie aanhangen, zijn vooral in de economische en politieke hoek te vinden.
Of toch niet?
Het klinkt prachtig, maar maakt een grote keuzevrijheid mensen echt gelukkiger? Zijn wij wel in staat om uit zo veel mogelijkheden te kiezen? Nee, wees de bekende ‘jamproef' van onderzoekers van Columbia University uit. Het onderzoek gaat erom of mensen meer kopen als ze uit een groot assortiment jam kunnen kiezen of uit maar een paar smaken. De econoom kiest ongetwijfeld voor het eerste. De psycholoog weet wel beter. Een groot assortiment trekt wel meer mensen, maar zij zijn besluitelozer en kopen minder. Te veel keuze werkt dus verlammend. En dan nog iets. Als mensen wel een potje jam kopen uit het grote assortiment, zijn ze later vaker ontevreden met hun aankoop.
Had ik maar...
Je achteraf bedenken dat je toch liever aardbeien- in plaats van kersenjam had gekocht, zul je wel overleven. Maar wat als het gaat om een huis of een partner? Ons probleem is niet het gebrek aan keuzemogelijkheden, maar de overvloed daaraan. Hopelijk zal dit psychologische inzicht ooit doordringen tot de dames en heren politici en economen. Maar of zij hun rotsvaste geloof in de vrije markt dan ook zullen opgeven...? Ik heb het probleem van de keuzestress in ieder geval opgelost. Ik shop alleen in winkels met een beperkt assortiment, want tijd verliezen aan keuzeverlamming, daar heb ik echt de tijd niet voor!