Versterkt Vrouwelijk Talent

Het wordt al langer geroepen: de 21ste eeuw wordt de eeuw van de vrouw. En daar lijkt het inderdaad op. In Nederland zijn er inmiddels drie keer zoveel vrouwen die een eigen zaak beginnen als mannen, en dit is de eerste generatie vrouwen die meer verdient dan hun vaders. De maatschappij feminiseert en vrouwelijke waarden worden steeds belangrijker. We leven in een tijd waarin aandacht voor elkaar, zorg, eerlijkheid, duurzaamheid, emotie en innerlijke groei aan belang winnen, zowel voor mannen als vrouwen.

Leve de biologie
Het lijkt enigszins paradoxaal dat we tegelijkertijd ook afscheid nemen van het feminisme, een beweging die voortgekomen is uit de behoefte om iets te doen aan de ongelijke (machts)verhoudingen tussen mannen en vrouwen. Juist op het moment dat het vrouwelijk perspectief aan terrein wint, zit het feminisme in het verdomhoekje.

Wie de media enigszins gevolgd heeft, zal het niet ontgaan zijn dat het gelijkheidsideaal op steeds minder aanhangers mag rekenen ten voordele van het benadrukken van juist de biologische verschillen tussen mannen en vrouwen (Mannen en vrouwen zijn mensen die verschillende rollen vervullen, Volkskrant 23 december 2008; Het feminisme is dood, leve de biologie, Volkskrant 5 januari 2009). En dat is goed nieuws voor jonge vrouwen van deze tijd, want ironisch genoeg hebben zij het meeste last gehad van de feministische nadruk op gelijkheid. Twee voorbeelden.

Combinatie werk en zorg
De dertigers van deze tijd zijn bevrijd volgens feministen, de combinatie werk en zorg is nu de norm terwijl veel van onze moeders nog vooral een huisvrouwenbestaan leidden. Maar de dubbele belasting valt veel vrouwen zwaar. Kinderen krijgen wordt steeds langer uitgesteld en onafhankelijk daarvan kiezen veel vrouwen voor een parttime baan. Wie daarvoor op enig begrip hoopt bij feministen krijgt steevast te horen dat deeltijd werken een luxe is. Voor hen hangt het succes van de emancipatie af van het aantal vrouwen dat zich in de masculiene orde een plek aan de top weet te veroveren.

Maar hoe bevrijd ben je als de druk van het huismoederschap is ingeruild voor de druk van carrière maken en geld verdienen? Het feministische streven naar gelijkheid zorgt er al jaren voor dat vrouwen zich moeten aanpassen aan de standaard, neergezet door de machtige, lees mannelijke, partij. Fulltime werken was de norm dus moesten vrouwen ook fulltime werken.

Seksuele vrijheid
Hetzelfde geldt voor seksuele vrijheid. De door feministen zo bejubelde vrije seksuele moraal heeft vrouwen aan de ene kant baas gemaakt over hun eigen lichaam maar aan de andere kant ook geleid tot beelden in reclames, bushokjes en clips waarin vrouwen worden afgebeeld als hersenloze lustobjecten. Ook hier geldt dat als je mannen en vrouwen vrijlaat de machtige partij de norm bepaalt. Seksuele vrijheid is door de commercie gekaapt en verworden tot een mannelijke fantasie over sexy lichamen, grote borsten, lichamen zonder schaamhaar en vrouwen die zich gewillig schikken naar de wensen van de man.

Waar is de zo broodnodige vrouwelijke verbeelding van seksualiteit in het publieke domein gebleven? De seksuele vrijheid van feministen is een schijnvrijheid, want hoe bevrijd ben je als je onderdanig met je billen mag schudden in een rapclip of je bikinilijn vol overtuiging scheert want niet - scheren zou vies en onhygiënisch zijn? In die zin ben ik het volledig eens met Myrthe Hilkens die in haar boek Mc Sex aangeeft dat verworvenheden uit de jaren 70 ook een keerzijde hebben en tot onverschilligheid hebben geleid. En vrouwen die aangeven moeite te hebben met al die sexy lichamen op billboards hoeven niet op enig begrip te rekenen van feministen. Of zoals Hedy d'Ancona het onlangs verwoordde ‘als ik zo'n sexy vrouw op een billboard zie, vind ik het niet vernederend, maar denk ik: leuk lijf. Maar emancipatiebevorderend is het natuurlijk niet'. Een naïeve opmerking waarmee ze zichzelf er veel te gemakkelijk vanaf maakt.

Onzichtbare machtsmechanismen
Met name in wetten en regelgeving is door het feminisme een aantal zaken in positieve zin veranderd. Tegelijkertijd zijn met name de meer onzichtbare machtsmechanismen tussen vrouwen en mannen en ook tussen vrouwen onderling niet doorbroken en in sommige gevallen misschien zelfs versterkt.

Gelijkheid en vrijheid, twee beloften van het feminisme, leiden bij gebrek aan alternatieven tot een situatie waarin vrouwen veel moeite moeten doen om aan de standaard van de machtige partij te voldoen. Het feminisme beloofde een herwaardering van de belangen en interesses van vrouwen, maar bereikte eerder het tegenovergestelde. Logisch als je bedenkt dat vrouw-zijn in het feminisme een onwenselijke status is die onderdrukt moet worden, een sociaal construct door mannen bedacht. Feministen weten helemaal niet wat vrouwen willen, wat vrouwelijke waarden zijn en wat vrouwelijkheid inhoudt.

Geen wonder dat het feminisme vandaag de dag nog maar weinig vrouwen aanspreekt. Om het begrip hangt een sfeer van spruitjeslucht, anti-man, slachtofferschap, rigiditeit en zurigheid. Een eerste en tweede golf hebben ons stemrecht gebracht, de pil, abortus en een carrière, maar ook ongewenste kinderloosheid, een bimbocultuur, overspannen jonge vrouwen en het ontbreken van een echt vrouwelijk perspectief in de maatschappij.

Vrouwelijk alternatief
Veertig jaar na de tweede feministische golf is de behoefte aan een vrouwelijk alternatief dus nog net zo actueel. Voorzichtig dienen de contouren van dit alternatief zich aan, hier en daar is het zelfs al goed zichtbaar. Denk aan de massale keuze van vrouwen voor een parttime baan. Het is niet moeilijk deze keuze te zien als een (onbewuste) weigering om zich te conformeren aan de mannelijke manier van carrière maken.

Vrouwen zijn anders dan mannen, hebben andere kwaliteiten, prioriteiten en interesses, maken andere keuzes wat betreft werk, zorg, seksualiteit, schoonheid, spiritualiteit. Niet beter maar anders. Wie geen rekening houdt met de manier waarop ons gedrag en onze identiteit beïnvloed worden door biologische processen, kan niet verklaren dat overal ter wereld de man de vrouw domineert. Mannen en vrouwen zijn ongelijk, maar wel gelijkwaardig, dat is een realistischer mensbeeld. En vooral vrouwen zijn gebaat bij een realistisch mensbeeld, omdat het hen meer kans biedt om de juiste maatregelen te treffen om daadwerkelijk iets te doen aan die dominantie.

Feminisering vrouw
Het benadrukken van hun vrouwelijkheid biedt vrouwen de meeste kans op een gelijkwaardige toekomst. Een toekomst die aansluit bij hun belangstelling en opvattingen over wat belangrijk is in het leven en die de maatschappij de meeste kans biedt op een samenleving waar meer belang gehecht wordt aan vrouwelijke waarden. Daarbij gelden geen universele wetten of strakke dogma's, maar is ruimte voor verschil; niet alleen tussen mannen en vrouwen, maar ook verschil tussen vrouwen onderling en verschil per levensfase.

Het is een absolute winst dat vrouwen tegenwoordig niet meer alleen vriendelijk, meegaand en zachtaardig horen te zijn, maar ook doortastende op taak en materie gerichte beslissers kunnen zijn. Feminisering van de vrouw mag geen excuus zijn voor stereotypering. Vrouw-zijn kan op vele manieren. Verschil erkennen betekent diversiteit aanmoedigen en vrouwen bekrachtigen om te kunnen kiezen.

Eerlijker verdeling macht
Een gelijkwaardige toekomst vraagt ook om een eerlijker verdeling van de macht. Het is onwenselijk dat vrouwen niet beter vertegenwoordigd zijn op beslissingsniveaus. Zolang het vooral mannen zijn die de dienst uitmaken in het bedrijfsleven, wetenschap of in de media blijft het vrouwelijk perspectief onderbelicht en is er geen sprake van echt gelijke kansen.

Welke thema's worden aangepakt, op welke manier, door wie en met welk geld is een zaak die iedereen aangaat en het is ondemocratisch als vooral het mannelijke gezichtspunt de agenda bepaalt. Bovendien geeft een oververtegenwoordiging van mannen op de hoogste niveaus het signaal af aan zowel mannen als vrouwen dat vrouwen daarvoor minder geschikt zijn.

Emancipatie van verschil
De emancipatie gaat een fase in waarin het feministische gelijkheidsideaal plaats maakt voor diversiteit, voor emancipatie van het verschil. Voor vrouwen betekent dit het (her)ontdekken en benadrukken van hun vrouwelijkheid en ruimte bieden aan een veelkleurig vrouwbeeld.

Een fase van hernieuwd zelfbewustzijn, waarvoor ik graag het begrip femalisme introduceer (spreek uit female-isme naar het engelse ‘female' dat vrouw betekent). Binnen het feminisme waren vrouwen vooral slachtoffer van hun sekse. Voor een gelijkwaardige toekomst is het noodzakelijk om juist de kansen, mogelijkheden en kwaliteiten van vrouwen te benadrukken. Kwaliteiten waarmee vrouwen vervolgens in de maatschappij hun positie kunnen afdwingen in plaats van opeisen. Mannen op hun beurt moeten vrouwen de ruimte bieden en niet bang zijn om ook hun eigen vrouwelijke kanten te laten zien. Daarvoor is een maatschappij nodig die vrouwelijke waarden erkent en waardeert. De 21e eeuw belooft een mooie eeuw te worden.

© Anja Beerepoot